Kısaca
- Çocukların yüzde 80,1’i cep telefonu, yüzde 92,7’si internet kullanıyor; sosyal medya kullanım oranı yüzde 69,8.
- Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı yüzde 10,2, siber zorbalık yapanların oranı yüzde 4,6 olarak belirlendi.
- Üretken yapay zeka kullanan 11-17 yaş grubundaki çocukların oranı yüzde 63,0 oldu.
Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması 2026 sonuçları, çocukların cep telefonu, internet, sosyal medya, dijital oyun ve üretken yapay zeka kullanımına ilişkin dikkat çeken verileri ortaya koydu. Araştırmanın kapsamı bu yıl 6-17 yaş grubuna genişletildi.
Araştırma, çocukların bilişim teknolojilerini hangi durumda ve hangi amaçlarla kullandığını ortaya koymak için yürütülüyor. Önceki yıllarda 6-15 yaş grubunu kapsayan çalışma, 2026’da 6-17 yaş grubunu içine alacak biçimde genişletildi. Bu yıl ayrıca 11-17 yaş grubundaki çocukların üretken yapay zeka kullanımı ile siber zorbalığa ilişkin göstergeler de kapsama alındı.
Bültende farklı bir yaş aralığı belirtilmedikçe "çocuk" ifadesi 6-17 yaş grubunu tanımlıyor. Araştırmada 6-10 yaş grubundaki çocuklara soruların kendileri ya da bir yakınlarının yardımıyla yanıtlanması, 11-17 yaş grubundaki çocuklara ise hiçbir yardım alınmadan yanıtlaması istendi.
Cep telefonu kullanımı
Cep telefonu ya da akıllı telefon kullandığını belirten çocukların oranı yüzde 80,1 oldu. Yaş gruplarına göre bu oran 6-10 yaşta yüzde 66,2, 11-17 yaşta yüzde 89,8 olarak gerçekleşti. Cep telefonu kullanan çocukların yüzde 97,4’ü düzenli olarak kullandığını belirtti.
Kullanım amaçlarına bakıldığında 6-10 yaş grubunda ilk sırada yüzde 73,3 ile oyun oynama yer alırken, 11-17 yaş grubunda yüzde 87,8 ile internette gezinme öne çıktı. Düzenli cep telefonu kullanan çocukların yüzde 37,8’i telefonunu en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini söyledi. Bu oran 6-10 yaşta yüzde 17,2, 11-17 yaşta yüzde 48,0 oldu.
İnternet kullanımı
Çocukların internet kullanım oranı yüzde 92,7 olarak ölçüldü. Yaş gruplarına göre bu oran 6-10 yaşta yüzde 86,6, 11-17 yaşta yüzde 96,9 oldu. Düzenli internet kullanan çocuklarda günde iki saat ve daha fazla süre internette vakit geçirenlerin oranı hafta içi yüzde 53,0, hafta sonu yüzde 63,4 olarak kaydedildi.
Düzenli internet kullanan çocuklar en fazla video izlemek amacıyla internete girdi; bu oran yüzde 86,2 oldu. Bunu yüzde 80,3 ile ders çalışma ve ödev ya da sunum hazırlama, yüzde 75,1 ile sosyal medya kullanımı izledi. En az yürütülen faaliyet ise yüzde 17,9 ile çevrim içi derse ya da kursa katılma oldu.
Sosyal medya ve dijital oyunlar
Sosyal medya kullanan çocukların oranı yüzde 69,8 olarak belirlendi. Erkek çocuklarda bu oran yüzde 71,4, kız çocuklarda yüzde 68,1 oldu. Yaşa göre fark belirgin: 6-10 yaşta yüzde 50,2, 11-17 yaşta yüzde 83,4.
Dijital oyun oynayan çocukların oranı yüzde 68,1 oldu. Cinsiyete göre erkek çocuklarda yüzde 77,4, kız çocuklarda yüzde 58,2 olarak gerçekleşti. Yaş gruplarında ise 6-10 yaşta yüzde 69,1, 11-17 yaşta yüzde 67,3 kaydedildi.
Düzenli dijital oyun oynayan çocukların yüzde 92,7’si bu alışkanlığını sürdürdüğünü belirtti. En çok tercih edilen tür yüzde 48,1 ile macera ve aksiyon oldu. Bunu yüzde 44,5 ile strateji ve taktik, yüzde 41,6 ile spor oyunları izledi.
Oyun oynamaya ilişkin kişisel düşünceler yaş gruplarına göre farklılaştı. 6-10 yaş grubunda yüzde 34,7 ile fazla oyun oynamanın sorumlulukları aksattığı görüşü ilk sırada yer aldı. 11-17 yaş grubunda ise yüzde 34,5 ile ebeveynlerinin çok fazla oyun oynadığını düşünmeleri öne çıktı.
Ekran süresinin etkileri
Çocuklara ekran başında geçirdikleri sürenin yaşamlarına etkisi soruldu. "Katılıyorum" ya da "Kısmen katılıyorum" yanıtını verenlerin oranları şöyle: Daha az kitap okuyorum diyenler yüzde 48,3, daha az ders çalıştığını söyleyenler yüzde 42,2, ailesiyle daha az vakit geçirdiğini belirtenler yüzde 33,0. Arkadaşlarıyla yüz yüze daha az görüştüğünü ve daha az oyun oynadığını söyleyenlerin oranı yüzde 26,8, daha az uyuduğunu ifade edenlerin oranı ise yüzde 25,4 oldu.
Üretken yapay zeka
11-17 yaş grubunda üretken yapay zeka kullanan çocukların oranı yüzde 63,0 olarak belirlendi. Erkek çocuklarda bu oran yüzde 60,6, kız çocuklarda yüzde 65,5 oldu. En yüksek kullanım amacı yüzde 88,1 ile örgün eğitim oldu; bunu yüzde 58,6 ile özel amaçlarla kullanım izledi.
Yapay zeka kullanmayan çocuklara nedenleri soruldu. Yüzde 68,9 ile yapay zekanın varlığından haberdar olmadıkları ilk sırada yer aldı. Bunu yüzde 21,1 ile ihtiyaç duymamaları, yüzde 18,7 ile nasıl kullanılacağını bilmemeleri ve yüzde 16,1 ile gizlilik, güvenlik ya da emniyetle ilgili endişeler izledi.
Siber zorbalık
Siber zorbalığa maruz kalan çocukların oranı yüzde 10,2 olarak ölçüldü. Siber zorbalık yapan çocukların oranı yüzde 4,6, siber zorbalığa tanıklık eden çocukların oranı ise yüzde 23,6 oldu.
Siber zorbalığa maruz kalan 11-17 yaş grubundaki çocukların yüzde 73,3’ü zorbalığı uygulayan kişinin yüz yüze tanıştıkları bir arkadaşı ya da akranı olduğunu söyledi. Zorbalığın yaşandığı dijital ortamlar arasında yüzde 56,5 ile anlık mesajlaşma uygulamaları başı çekti. Bunu yüzde 51,1 ile telefona gönderilen SMS ve benzeri mesajlar, yüzde 40,7 ile sosyal medya platformları, yüzde 24,9 ile internet oyunları, yüzde 20,6 ile cep telefonu aramaları ve yüzde 16,3 ile sohbet odaları izledi.
Maruz kalınan zorbalık türleri arasında yüzde 80,3 ile kırıcı ya da incitici mesajlar ilk sırada yer aldı. Bunu yüzde 20,3 ile çocuklar hakkında kırıcı ya da incitici mesajların başkalarına iletilmesi ya da herkesin görebileceği biçimde paylaşılması, yüzde 15,8 ile çocuklar hakkında asılsız söylenti ve hikâyelerin yayılması izledi.
Çocuklar zorbalığa uğramalarının nedenini davranış biçimlerine bağladı; bu görüş yüzde 60,4 oranında dile getirildi. Yüzde 33,1 fiziksel özellikler ya da dış görünüş, yüzde 4,4 ailelerinin nereli olduğu ya da kökeni, yüzde 2,4 maddi durum, yüzde 1,7 ise engel durumu nedeniyle zorbalığa uğradığını belirtti. Yüzde 9,4 ise soruya "diğer" yanıtını verdi.
Eğitimine devam eden 11-17 yaş grubundaki çocuklardan siber zorbalığa maruz kalma, zorbalık yapma ya da tanıklık etme durumlarından en az birini yaşayanların oranı yüzde 28,1 oldu. Bu çocukların yüzde 7,8’i yaşadıklarının okula devam durumunu etkilediğini belirtti. Erkek çocuklarda bu oran yüzde 5,3, kız çocuklarda yüzde 10,5 olarak gerçekleşti.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
