Kısaca
- Kaspersky’nin 7.200 çevrim içi tüketiciyle yaptığı araştırmaya göre Z kuşağı indirimleri sosyal medya ve içerik üreticileri üzerinden, Baby Boomer kuşağı ise arama motorları ve marka web siteleri üzerinden takip ediyor.
- Yapay zekâ ve deepfake teknolojileriyle sahte ürün satışı ve kimlik avı saldırıları, kuşaklara göre farklı kanallarda yaygınlaşıyor.
- Kaspersky, satıcı profilini incelemek, güvenli ödeme sistemlerini kullanmak ve şüpheli bağlantılardan uzak durmak gibi önlemler öneriyor.
Kaspersky’nin 2026 indirim sezonu öncesinde yaptığı araştırma, farklı yaş gruplarının çevrim içi alışveriş kararlarında belirgin ayrımlar olduğunu ortaya koydu. Aynı araştırma, dolandırıcıların bu ayrımlara göre yöntemlerini çeşitlendirdiğini gösteriyor.
Araştırmaya göre Z kuşağının yüzde 48’i indirim ve kampanyaları sosyal medya ve içerik üreticileri aracılığıyla keşfediyor. Baby Boomer kuşağı ise arama motorlarını (yüzde 38) ve markaların web sitelerini (yüzde 39) tercih ediyor.
Türkiye genelinde tüketiciler indirimlerden haberdar olmak için en çok markaların web siteleri ve mobil uygulamalarına (yüzde 39), fiyat karşılaştırma sitelerine (yüzde 38) ve çevrim içi pazaryerlerindeki reklamlara (yüzde 36) başvuruyor. Arama motorları yüzde 32, arkadaş, aile ve iş çevresinden gelen tavsiyeler yüzde 31, çevrim içi mağaza bildirimleri yüzde 30 oranında tercih ediliyor. Katılımcıların yüzde 29’u sosyal medya ve içerik üreticilerini, yüzde 28’i e-postaları ve yüzde 28’i çevrim içi reklamları kullandığını belirtiyor. Yapay zekâ destekli önerilerle özel tekliflerden haberdar olanların oranı yüzde 20.
Dolandırıcılığın yeni yüzü
Z ve Y kuşakları indirimleri keşfetmek için en çok sosyal medya ve içerik üreticilerinin önerilerinden yararlanıyor. Bu kanalı tercih edenlerin oranı tüm katılımcılarda yüzde 41, Z kuşağında yüzde 48, Y kuşağında yüzde 45. Z kuşağı için markaların resmi web siteleri ve çevrim içi reklamlar yüzde 41 oranında tercih ediliyor. Z kuşağının yüzde 19’u yapay zekâ önerilerinin, yüzde 20’si ise markaların mesajlaşma uygulamaları üzerinden kurduğu iletişimin satın alma kararında etkili olduğunu söylüyor.
Alışverişin eğlence deneyimine dönüşmesi, siber tehditlerin de aynı dijital kanallara yayılmasına yol açıyor. 2026 yılında yaygınlaşan yöntemlerde siber suçlular TikTok ve Instagram üzerinden var olmayan ürünleri satmak için yapay zekâ ve deepfake teknolojilerini kullanıyor. Yapay zekâyla üretilen karakterler, el yapımı olduğu iddia edilen ürünleri ya da mucizevi etki vaat eden sağlık ürünlerini tanıtarak tüketicileri doğrudan ödemeye yönlendiriyor. Tüketiciler ya çok daha düşük fiyatla başka platformlarda satılan seri üretim bir ürünle karşılaşıyor ya da ödediği parayı tamamen kaybediyor.
Yapay zekâyla üretilen ürün görselleri ve açıklamaları da bir risk oluşturuyor. Teslim edilen ürünler, satın alma öncesindeki görsellerden ve açıklamalardan önemli ölçüde farklı olabiliyor. TikTok Shop yapay zekâyla üretilen yanıltıcı reklamları denetlese de tüketicilerin tekliflerin güvenilirliğini sorgulaması gerekiyor.
Kaspersky, sosyal ağlarda cazip teklifleri inceleyen tüketicilere şu adımları öneriyor: Satıcının profili incelenmeli; hesabın yeni açılmış olması ya da kullanıcı adının sık değiştirilmesi şüpheli sinyaldir. Yorumlar kapatılmışsa ya da yalnızca bot hesapların tekdüze ifadelerinden oluşuyorsa temkinli olunmalı. Yapay zekâ içeriğine özgü işaretlere dikkat edilmeli; giysilere karışan saç telleri ya da havada süzülüyormuş gibi görünen nesneler bu işaretlerdendir. İçeriğin yapay zekâyla üretilmiş olması ürünün sahte olduğu anlamına gelmez, ancak dikkatli olmayı gerektirir. TikTok ve Instagram yapay zekâ içeriklerinin etiketlenmesini zorunlu tutuyor; etiketsiz paylaşılan yapay zekâ görünümlü gönderiler tek başına bir uyarı işaretidir. Ödemelerde platformun güvenli ödeme sistemleri kullanılmalı; Instagram Checkout, Facebook Pay ya da PayPal gibi sağlayıcılar tercih edilmeli, doğrudan havale ve EFT’den kaçınılmalı. Kaspersky Premium’un Çevrim İçi Ödeme Koruması finansal işlemlere ek bir güvenlik katmanı sağlıyor.
Arama motorları her zaman güvenli değil
Araştırma, 61 yaş ve üzerindeki Baby Boomer kuşağının daha geleneksel yöntemleri sürdürdüğünü gösteriyor. Bu kuşaktaki tüketicilerin yüzde 38’i kampanyalara arama motoru sonuçlarıyla, yüzde 39’u doğrudan mağaza web sitelerini ziyaret ederek ulaşıyor. Baby Boomer kuşağı, indirimlere en az ilgi gösteren yaş grubu olarak öne çıkıyor; yüzde 11’i özel teklifleri aramakla ilgilenmediğini belirtiyor. Bu oran katılımcı yaş grupları arasında en yüksek seviye.
Kampanya e-postaları Y, X ve Baby Boomer kuşaklarındaki tüketicilerin yaklaşık yüzde 30’u için önemli bir bilgi kaynağı olmayı sürdürüyor; Z kuşağında bu oran yüzde 26’ya geriliyor. Tüm yaş gruplarında yaklaşık yüzde 30 tüketici aile, arkadaş ve iş arkadaşlarının tavsiyelerine başvuruyor. Televizyon, radyo, basılı yayınlar ve açık hava reklamlarına ilgi sırasıyla yüzde 21 ve yüzde 17 ile sınırlı kalıyor. Yapay zekâ destekli alışveriş araçlarına ilgi de yüzde 17.
E-postalar, perakendecilerin web siteleri ve çevrim içi pazaryerleri tüketicinin güvendiği kanallar olduğu için siber suçluların öncelikli hedefleri olmaya devam ediyor. Kaspersky, bu kanallarda güvenli alışveriş için şu alışkanlıkları öneriyor: Gerçek olamayacak kadar cazip tekliflere karşı dikkatli olunmalı. Ziyaretçiyi hemen karar vermeye zorlayan sitelerden ve iade ya da değişim kabul etmeyen satıcılardan uzak durulmalı. URL adreslerindeki küçük yazım hataları ve sıra dışı karakterler dikkatle incelenmeli. E-posta ya da mesajlaşma uygulamasındaki bağlantılarla gelinen sitelerde ekstra temkinli olunmalı. Sahte mağaza ve kimlik avı sayfalarına karşı Kaspersky Premium gibi güçlü anti-phishing bileşenine sahip bir güvenlik çözümü önerilir. Nitekim Kaspersky Premium, 2025 yılında AV-Comparatives tarafından yapılan Sahte Mağaza Tespiti testinde "Onaylı" sertifikasını almıştır. Çevrim içi alışverişler için ayrı bir banka kartı ya da sanal kart kullanılmalı, tüm banka ve kredi kartı hesaplarında işlem bildirimleri etkinleştirilmelidir. Kart bilgileri ve kimlik doğrulama verileri Kaspersky Password Manager gibi şifrelenmiş bir dijital kasada saklanabilir.
Kaspersky Tüketici İş Biriminden Sorumlu Başkan Yardımcısı Marina Titova, "Dijital eğilimlerin tüm yaş gruplarında çevrim içi satın alma alışkanlıklarını yeniden şekillendirdiğini görüyoruz" diyor. Titova, geleneksel kampanya kanallarının yerini internet üzerinden sunulan tekliflere bıraktığını, sosyal medya ve yapay zekânın da arama motorlarının ve marka web sitelerinin önüne geçmeye başladığını belirtiyor. Genç kuşakların alışverişi bir eğlence deneyimi olarak gördüğünü, ileri yaş gruplarının ise ihtiyaç duydukları ürünleri bulmaya yönelik yaklaştığını ekliyor. Titova, "Ne yazık ki tercih ettikleri alışveriş yöntemi ne olursa olsun, hiçbir yaş grubu siber tehditlere karşı tamamen güvende değil" diyor. Bu tehditlerin gelişmiş yapay zekâ dolandırıcılığında da kimlik avı amacıyla gönderilen bir e-postada da karşımıza çıkabildiğini belirtiyor. Kaspersky’nin, tüketicilerin hangi kanalı tercih ettiğinden bağımsız olarak çok katmanlı koruma sağlamayı hedeflediğini söylüyor.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
