Kısaca
- Kış aylarında hareketsizlik ve yüksek kalorili beslenme karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor.
- Karaciğer yağlanması çoğu zaman belirti vermez ve tesadüfen saptanır; bazı kişilerde fibrozise kadar ilerleyebilir.
- Kilo kontrolü, dengeli beslenme, düzenli hareket ve FibroScan gibi yöntemlerle takip riski azaltmaya yardımcı olabilir.
Kış aylarında açık havada geçirilen zamanın azalması, hareketsizlik ve yüksek kalorili besinlerin sık tüketimi karaciğer yağlanması riskini artırabiliyor. Memorial Ataşehir Hastanesi Gastroenteroloji Bölümü’nden Uzm. Dr. Şule Namlı Koç, kış aylarında karaciğer sağlığını korumak için dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.
Karaciğer yağlanması, karaciğer hücrelerinde normalden fazla yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Metabolik işlev bozukluğuyla ilişkili yağlı karaciğer hastalığı (MASLD) olarak adlandırılan bu tablo, bazı kişilerde iltihaplanma ve hücre hasarıyla ilerleyebiliyor; bu daha ciddi durum MASH olarak tanımlanıyor. Soğuk hava tek başına yağlanmaya yol açmasa da yürüyüşlerin azalması, uzun süre hareketsiz kalınması ve tatlı ile hamur işlerinin sık tüketilmesi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Karın çevresinde yağlanma, insülin direnci, tip 2 diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar önemli risk faktörleri arasında yer alıyor. Şekerli içeceklerin sık tüketimi ve ihtiyaçtan fazla kalori alımı da riski artırabiliyor.
Karaciğer yağlanması yalnızca ileri yaşta ya da fazla kilolu kişilerde görülmüyor; çocuklarda ve gençlerde de ortaya çıkabiliyor. Normal kilo da riski tamamen ortadan kaldırmıyor. Genetik yatkınlık, bel çevresi, insülin direnci, diğer metabolik faktörler ve alkol kullanımı değerlendirmede dikkate alınmalı.
Karaciğer yağlanması çoğu zaman belirgin şikayete yol açmıyor ve başka nedenle yapılan ultrason ya da kan testlerinde tesadüfen saptanıyor. Yorgunluk ya da karnın sağ üst tarafında dolgunluk hissi görülebilse de bu belirtiler hastalığa özgü değil. Şikayet olmaması karaciğerde hasar olmadığı anlamına gelmiyor; obezite, diyabet ya da başka metabolik risk faktörü taşıyanların belirti beklemeden değerlendirilmesi gerekiyor.
Yağlanmaya iltihaplanma ve hücre hasarı eklendiğinde zamanla fibrozis adı verilen nedbe dokusu gelişebiliyor. İleri fibrozis bazı hastalarda siroz, karaciğer yetmezliği ve karaciğer kanserine kadar ilerleyebiliyor. Ancak her yağlanma bu aşamaya ulaşmıyor; ilerleme riski diyabet, metabolik sorunlar ve fibrozis derecesine bağlı olarak değişiyor. Bu nedenle yalnızca yağlanma değil, olası karaciğer hasarı da belirlenmeli.
Kışın sık tüketilen salep ve boza, hazırlanış biçimine, eklenen şeker miktarına ve porsiyon büyüklüğüne bağlı olarak günlük enerji alımını artırabiliyor. Bu içecekler ile tatlı, hamur işi ve yüksek kalorili atıştırmalıkların sık tüketimi kilo artışını kolaylaştırabiliyor. Bu nedenle porsiyon kontrolüne dikkat edilmeli, ilave şeker sınırlandırılmalı ve günlük beslenmede sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünlere yer verilmeli.
Karaciğer yağlanmasının değerlendirilmesinde yalnızca yağ miktarı yeterli değil; iltihaplanma ve nedbe oluşumunu ifade eden fibrozis riski de incelenmeli. Tanı ve takipte kan testleri ve ultrasonun yanı sıra FibroScan gibi girişimsel olmayan yöntemler kullanılabiliyor. FibroScan, yağlanma derecesi ve doku sertliği hakkında bilgi veriyor. Karaciğer enzimlerinin normal olması fibrozisin olmadığını kesin olarak göstermiyor; sonuçlar klinik bulgular, kan testleri ve diğer incelemelerle birlikte değerlendiriliyor. Gerekli görüldüğünde ek görüntüleme ya da karaciğer biyopsisi uygulanabiliyor.
Karaciğer sağlığını korumak için 7 öneri
Birincisi, fazla kilonuz varsa kontrollü kilo verin. Yaklaşık yüzde 5 kilo kaybı karaciğerdeki yağ miktarını azaltabiliyor; uygun hastalarda yüzde 7-10 ve üzerindeki kayıplar iltihaplanma ve fibrozis üzerinde daha belirgin yarar sağlayabiliyor.
İkincisi, dengeli beslenin. Sebze, baklagil ve yeterli protein içeren öğünleri tercih edin, şekerli içecekleri sınırlandırın ve porsiyon kontrolüne dikkat edin.
Üçüncüsü, haftada en az 150 dakika hareket edin. Sağlık durumunuz uygunsa orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın; dışarıda yürüyemediğiniz günlerde evde ya da kapalı alanlarda hareket edin.
Dördüncüsü, uzun süre oturmaktan kaçının. Özellikle kış aylarında hareketsiz kalma süresini azaltın ve gün içinde düzenli aralar verin.
Beşincisi, metabolik sorunlarınızı kontrol altında tutun. Diyabet ve kan yağlarındaki bozukluklar gibi riski artıran durumlarda doktorunuzun önerdiği takip ve tedaviyi sürdürün.
Altıncısı, zayıflama ürünlerini bilinçsizce kullanmayın. Kilo verme ilaçlarını ve bitkisel takviyeleri doktor önerisi olmadan kullanmayın, çünkü bazı ürünler karaciğer hasarına neden olabiliyor.
Yedincisi, kontrollerinizi ertelemeyin. Yağlanma belirti vermeden ilerleyebildiği için risk faktörleriniz varsa gerekli tetkikleri yaptırın ve takip planınızı doktorunuzla birlikte oluşturun.
Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı
